Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Muhasebe Yönetmeliği

BİRİNCİ BÖLÜM

Amaç, Dayanak, Kapsam ve Tanımlar

Amaç

(1) Bu Yönetmeliğin amacı; esnaf ve sanatkârlar meslek kuruluşlarının; hesap ve kayıt düzeninde şeffaflık ve tekdüzenin sağlanması, bütün işlemlerin kayıt altına alınması, faaliyetlerin gerçek mahiyetlerine uygun olarak sağlıklı ve güvenilir bir biçimde muhasebeleştirilmesi, malî tabloların zamanında, doğru, muhasebenin temel kavramları ve genel kabul görmüş muhasebe ilkeleri çerçevesinde, standartlara uygun, yönetimin ve ilgili diğer kişilerin bilgi ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde hazırlanması, raporlanması ve sunulmasına ilişkin usul, esas ve ilkeleri düzenlemektir.

Kapsam

(1) Bu Yönetmelik, 7/6/2005 tarihli ve 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu kapsamındaki oda, birlik, federasyon ve Konfederasyonun muhasebe kayıt ve işlemlerini kapsar.

Dayanak

(1) Bu Yönetmelik, 7/6/2005 tarihli ve 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanununun 75 inci maddesinin (d) bendi hükmüne dayanılarak hazırlanmıştır.

Tanımlar

(1) Bu Yönetmelikte geçen;

a) Bakanlık: Sanayi ve Ticaret Bakanlığını,

b) Başkanlar kurulu: 5362 sayılı Kanun hükümlerine göre oluşan birlik ve Konfederasyon başkanlar kurulunu,

c) Birlik: Esnaf ve sanatkârları odaları birliklerini,

ç) Defter değeri: Bir varlık veya yükümlülüğün muhasebe kayıtlarındaki değerini,

d) Denetim kurulu: 5362 sayılı Kanun hükümlerine göre kurulan oda, birlik, federasyon ve Konfederasyon denetim kurullarını,

e) Disiplin kurulu: 5362 sayılı Kanun hükümlerine göre oluşan birlik disiplin kurulunu,

f) Esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşu: 5362 sayılı Kanun hükümlerine göre kurulan oda, birlik, federasyon ve Konfederasyonu,

g) Federasyon: 5362 sayılı Kanun hükümlerine göre kurulan Esnaf ve sanatkârlar federasyonlarını,

ğ) Fon: Meslek eğitimi fonunu,

h) Gelir: Öz kaynağın artmasına neden olan her türlü işlemi,

ı) Genel kurul: 5362 sayılı Kanun hükümlerine göre oluşan oda, birlik, federasyon ve Konfederasyon genel kurullarını,

i) Gider: Öz kaynağın azalmasına neden olan her türlü işlemi

j) İtibari değer: Her türlü senetler ve hisse senetleri ile tahvillerin üzerinde yazılı olan değerini,

k) Kanun: 7/6/2005 tarihli ve 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanununu,

l) Konfederasyon: Türkiye Esnaf ve Sanatkârları Konfederasyonunu,

m) Maddi varlık: Mal ve hizmet üretiminde kullanma, kiraya verme veya yönetim ihtiyaçlarında kullanmak amacıyla edinilen ve genel olarak birden fazla raporlama döneminde kullanılan maddi duran varlıkları, stokları, öncelikli olarak üretim ve tüketim amaçları dışında stok değer olarak elde tutulan değerleri ve ekonomik değer taşıyan ve herhangi bir üretim sürecinden geçmeden kendiliğinden var olan varlıkları,

n) Malî varlık: Kasada ve bankada bulunan nakit, çek ve döviz gibi hazır değerler, tahvil, senet ve bono gibi menkul kıymet ve varlıklar, kurum alacakları ve diğer alacaklar ile iş ve personel avansları gibi karşı taraftan edinilen nakit veya benzeri varlıkları,

o) Malî yükümlülük: Finansman için doğrudan veya malî araçlar kullanılarak yapılan borçlanmalar, emanet yabancı kaynaklar, ödenecek vergi ve yükümlülükler gibi karşı tarafa devredilen nakit veya başka varlıkları,

ö) Maliyet bedeli: Bir varlığın satın alınması, üretilmesi veya değerinin artırılması için yapılan harcamaların veya verilen kıymetlerin toplamını,

p) Muhasebe birimi: Oda, birlik, federasyon ve Konfederasyonun; gelirlerinin toplanması, giderlerinin hak sahiplerine ödenmesi, nakit ve diğer varlıklar ile emanet niteliğindeki değerlerin alınması, saklanması, gönderme ve iadesi, alacak ve borçların kaydı, takibi ve bunlarla ilgili bütün işlemlerin muhasebeleştirilmesinden sorumlu olan birimi,

r) Muhasebe müdürü: Muhasebe birimi tanımında sayılan esnaf ve sanatkârlar meslek kuruluşlarındaki muhasebe bölümünün yöneticisini,

s) Muhasebe politikaları: Muhasebe işlemlerinin kaydı, malî raporların hazırlanması ve sunulmasında kabul edilen belirli ilkeleri, kuralları ve uygulamaları,

ş) Muhasebe sistemi: Malî işlemlerin yürütülmesinde, kaydedilmesinde ve raporlamasında kullanılan defterler, hesap planları, iç kontrol mekanizmaları ve muhasebeleştirme süreçlerinin tamamını,

t) Nakit esası: Malî işlemlerin ve olayların nakden veya mahsuben tahsil edildiğinde ve ödendiğinde muhasebeleştirilmesini,

u) Oda: 5362 sayılı Kanun hükümlerine göre kurulan esnaf ve sanatkârlar odalarını,

ü) Öz kaynak: 5362 sayılı Kanuna göre kurulan oda, birlik, federasyon ve Konfederasyonun varlıkları ile yükümlülükleri arasındaki farkı,

v) Rayiç değer: Varlık ve yükümlülüklerin değerleme günündeki normal alım satım değerini,

y) Tahakkuk esası: Bir ekonomik değerin yaratıldığında, başka bir şekle dönüştürüldüğünde, mübadeleye konu edildiğinde, el değiştirdiğinde veya yok olduğunda muhasebeleştirilmesini,

z) Yönetim kurulu: 5362 sayılı Kanun hükümlerine göre kurulan oda, birlik, federasyon ve Konfederasyon yönetim kurullarını,

ifade eder.

İKİNCİ BÖLÜM

Temel Muhasebe Kavramları ve İlkeleri

Temel kavramlar

(1) Muhasebe ilke ve kurallarının dayanağını oluşturan kavramlar aşağıda açıklanmıştır. Oda, birlik, federasyon ve Konfederasyonun muhasebe işlemleri bu esaslara göre yürütülür.

a) Sosyal sorumluluk: Muhasebe sisteminin kurulmasında, muhasebe işlemlerinin yürütülmesinde ve malî tabloların düzenlenmesinde ve sunulmasında, toplumun çıkarlarının gözetilmesi ve bilgi üretiminde gerçeğe uygun, tarafsız ve dürüst davranılması esastır.

b) Kişilik: Esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşu tüzel kişiliği adına ekonomik varlık edinebilen, yükümlülük üstlenebilen, diğer birimlerle ekonomik ilişkilere girebilen her esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşu bir kişilik oluşturur. Esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşlarının işlemleri muhasebe birimlerince kurum kişiliği adına yürütülür. Muhasebe birimlerinde izlenen varlık ve kaynaklar ile gelir ve giderlerle ilgili işlemler muhasebe biriminin sorumluluğundadır. Muhasebe birimleri ilgili oldukları Esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşunun malî işlemlerini rapor hâlinde sunarlar.

c) Süreklilik: Süreklilik ilkesi, faaliyetlerin herhangi bir zaman sınırlamasına tabi olmaksızın sürdürüleceği ve faaliyetlerin sona erdirilmesi veya ölçeğin sınırlandırılması eğilimi ya da gereksiniminin bulunmadığı varsayımını ifade eder.

ç) Dönemsellik: Dönemsellik ilkesi, süreklilik içeren Esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşu faaliyetlerinin, belirli dönemlerde raporlanması ve her dönemin faaliyet sonuçlarının diğer dönemlerden bağımsız olarak saptanmasıdır. Hasılat ve gelirler aynı döneme ait maliyet ve giderlerle karşılaştırılır ve ait oldukları dönemin malî tablolarına yansıtılır.

d) Parayla ölçülme: Ekonomik olaylar ve işlemler muhasebe kayıtlarına ortak bir ölçü olarak ulusal para birimi ile yansıtılır.

e) Maliyet esası:

1) Para mevcudu, alacaklar ve maliyetinin belirlenmesi mümkün veya uygun olmayan kalemler hariç, edinilen varlık ve hizmetlerin muhasebeleştirilmesinde bunların maliyet bedelleri esas alınır.

2) Varlık ve yükümlülüklerin değerlemesine ilişkin hükümler bu ilkenin istisnasıdır.

f) Tarafsızlık ve belgelendirme: Muhasebe kayıtlarının gerçek durumu yansıtan ve usulüne uygun olarak düzenlenmiş belgelere dayandırılması ve bu kayıtların oluşturulmasında esas alınacak yöntemin belirlenmesinde tarafsız ve ön yargısız hareket edilmesi esastır.

g) Tutarlılık:

1) Tutarlılık ilkesi, muhasebe uygulamaları için seçilen muhasebe politikalarının, bütçe ve faaliyet sonuçlarının ve bunlara ilişkin yorumların karşılaştırılabilirliğinin sağlanması bakımından, birbirini izleyen dönemlerde değiştirilmeden uygulanması gereğini ifade eder.

2) Tutarlılık ilkesi benzer olay ve işlemlerde, kayıt düzenleri ile değerleme ölçülerinin değişmezliğini ve malî tablolarda biçim ve içerik yönünden tekdüzeni öngörür. Geçerli nedenlerin bulunduğu durumlarda, uygulanan muhasebe politikaları değiştirilebilir. Ancak, bu değişikliklerin ve finansal etkilerinin malî tablo dipnotlarında açıklanması zorunludur.

ğ) Tam Açıklama: Düzenlenen malî tabloların, bu tablolardan yararlanacak olanların doğru karar vermelerine yardımcı olacak ölçüde yeterli, açık ve anlaşılır olması esastır.

h) Özün Önceliği: İşlemlerin muhasebeye yansıtılmasında ve onlara ilişkin değerlendirmelerin yapılmasında biçimlerden çok özleri esas alınır.

ı) Önemlilik: Muhasebede, bir hesap kaleminin veya malî bir olayın nispi ağırlık ve değerinin, malî tablolara dayanılarak yapılacak değerlemeleri veya alınacak kararları etkileyebilecek düzeyde olması esastır. Önemli hesap kalemleri, finansal olaylar ve diğer hususların malî tablolarda yer alması zorunludur.

i) İhtiyatlılık: Muhasebede, muhtemel risklere ve olaylara karşı ihtiyatlı olunur ve gerekli durumlarda karşılık ayrılır. Ancak, bu kavram gereğinden fazla karşılık ayrılmasına gerekçe oluşturamaz.

Muhasebenin genel ilkeleri

(1) Esnaf ve sanatkârlar meslek kuruluşları muhasebe uygulamalarında bu Yönetmelikte belirtilen esaslar ile genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine uyulur.

Bütçe ve malî raporlar ilkeleri

(1) Esnaf ve sanatkârlar meslek kuruluşları bütçe ve malî rapor ilkelerinin uygulaması aşağıda açıklanmıştır.

a) Gelir ve gider hesapları, kesin hesabın çıkarılmasına esas teşkil eden işlemler ile ödemelerin kaydına mahsustur.

b) Gelir ve gider hesapları, bütçe ile ilgili olsun veya olmasın, genel kabul görmüş muhasebe ilkeleri gereği ortaya çıkan her türlü gelir ve giderin kaydına mahsustur.

c) Gelir ve gider hesaplarına kaydedilen tutarların, gerek faaliyet hesapları ve gerekse bilanço hesaplarıyla ilgilendirilmesinde yansıtma hesapları kullanılır.

ç) Gerçekleşmemiş gelirler gerçekleşmiş gibi ya da gerçekleşenler gerçek tutarından farklı gösterilemez. Belli bir dönem ya da dönemlerin gerçeğe uygun faaliyet sonuçlarını göstermek için, dönem ya da dönemlerin başında ve sonunda doğru hesap kesimi işlemleri yapılır.

d) Arızi ve olağanüstü niteliğe sahip gelir ve giderler meydana geldikleri dönemde kaydedilir, ancak normal faaliyet sonuçlarından ayrı olarak gösterilir.

e) Dönem sonuçlarının tespiti ile ilgili olarak uygulana gelen değerleme esasları ve maliyet yöntemlerinde bir değişiklik yapıldığı takdirde, bu değişikliğin etkileri açıkça belirtilir.

f) İhtiyatlılık ilkesi gereği tahsili şüpheli hale gelen alacaklar için hesaplanan karşılıklar gider olarak muhasebeleştirilir ve raporlanır.

Bilanço ilkeleri

(1) Esnaf ve sanatkârlar meslek kuruluşlarının bilançoları bu Yönetmelikte belirtilen şekil ve esaslara göre hazırlanıp sunulur.

(2) Bilanço ilkelerinin amacı, ilgili esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşunun tasarrufundaki kaynaklar ile bunlarla elde edilen varlıklar ve yapılan hizmetlere ilişkin işlemlerin muhasebe kayıtlarının yapılması, hesaplara aktarılması, malî tablolarının hazırlanması ve raporlanması yoluyla, belli bir tarihte kurumun malî durumunu saydam ve gerçeğe uygun olarak yansıtılmasıdır.

Varlıklara ilişkin ilkeler

(1) Bilanço varlıklarına ilişkin ilkeler:

a) Varlıklar, likidite durumlarına göre dönen ve duran varlıklar ana hesap gruplarına ayrılır.

b) Bir yıl ya da normal faaliyet dönemi içinde paraya dönüştürülebilecek veya kullanılarak tüketilecek varlık ve alacaklar bilançoda dönen varlıklar ana hesap grubu içinde gösterilir.

c) Bir yıl ya da normal faaliyet dönemi içinde paraya dönüşemeyecek ve bir hesap döneminden daha uzun süre yararlanılacak varlık ve alacaklar bilançoda duran varlıklar ana hesap grubu içinde gösterilir. Dönem sonunda, vadeleri bir yılın altında kalanlar bu grupta yer alan hesaplardan dönen varlıklar ana hesap grubundaki ilgili hesaplara aktarılır.

ç) Gelecek dönemlere ait olarak önceden ödenen giderler ile cari dönemde ortaya çıkan ancak gelecek dönemlerde tahsil edilebilecek olan gelirler muhasebeleştirilir ve bilançoda gösterilir.

d) Tutarları net olarak hesaplanamayan alacaklar için herhangi bir kayıt yapılmaz. Bu tür alacaklar bilanço dipnotlarında veya eklerinde gösterilir.

Yükümlülüklere ilişkin ilkeler

(1) Bilanço yükümlülüklerine ilişkin ilkeler:

a) Yükümlülükler vade yapılarına göre kısa vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu ve uzun vadeli yabancı kaynaklar ana hesap gruplarına ayrılır.

b) Bir yıl ya da normal faaliyet dönemi içinde vadesi gelecek olan yükümlülükler, bilançoda kısa vadeli yükümlülükler hesap grubu içinde gösterilir.

c) Vadesi bir yılı veya normal faaliyet dönemini aşan borçlar bilançoda uzun vadeli yükümlülükler hesap grubu içinde gösterilir. Dönem sonunda bu grupta yer alan borçlardan vadeleri bir yılın altına inenler kısa vadeli yükümlülükler hesap grubundaki hesaplara aktarılır.

ç) Gelecek dönemlere ait olarak önceden tahsil edilen hasılat ile cari dönemde tahakkuk eden ancak gelecek dönemlerde ödenecek olan giderler tahakkuk tarihinde kaydedilir ve bilançoda gösterilir.

d) Bilinen ve tutarları tahmin ve hesap edilebilen bütün yükümlülükler kaydedilir ve bilançoda gösterilir.

e) Dönem sonunda yükümlülük hesaplarında kayıtlı olup, yabancı para cinsinden takip ve ödemesi yapılan tutarlar, işlem bazında veya günlük olarak değerlenmemişse, değerlemeye tabi tutulur ve raporlama tarihindeki gerçek değerleri ile malî raporlarda gösterilir.

f) Mal ve hizmet karşılığı teminat veya depozito olarak alınan ön tahsilatlar yükümlülükler içinde gösterilir.

Öz kaynaklara ilişkin ilkeler

(1) Öz kaynaklar ana hesap grubuna ilişkin ilkeler:

a) Öz kaynak, varlıklar ile yabancı kaynaklar arasındaki farktır.

b) İlk açılış bilançosuna dâhil edilememiş bulunan varlıklar, envanteri yapıldıkça ilgili varlık hesabına ve öz kaynaklar grubundaki geçmiş yıllar gelir farkına ilave edilir.

c) İlk açılış bilançosuna dâhil edilememiş bulunan yükümlülükler, envanteri yapıldıkça ilgili yükümlülük hesabına ilave edilir öz kaynaklar grubundaki geçmiş yıllar gelir farkı azaltılır.

ç) Faaliyet hesaplarının raporlama dönemi faaliyet sonucu ile önceki yıl/yıllar faaliyet sonuçları bu grupta yer alır.

Nazım hesaplara ilişkin ilkeler

(1) Nazım hesaplara ilişkin ilkeler:

a) Varlık, kaynak, gelir ve gider hesaplarının dışında, muhasebenin sadece bilgi verme ve izleme görevi yüklediği işlemler, esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşunun muhasebe disiplini altında toplanması istenen işlemleri ile gelecekte doğması muhtemel hak ve yükümlülükleri izlemek üzere nazım hesaplar kullanılır.

b) Nazım hesaplar birbiri ile karşılıklı borç ve alacak şeklinde çalışan hesaplardan oluşur. Bu hesaplar mizanda ve bilançonun dip notunda gösterilir.

c) Verilen garantiler ve bilanço kapsamında yer almayan diğer teminatlar bilanço dipnotları ve eklerinde gösterilir.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Malî Raporlama

Malî raporlama

(1) Malî raporlar, bu Yönetmelikte belirtilen ilkelere ve standartlara uygun olarak hazırlanır ve belirlenen sürelerde ilgililerin bilgisine sunulur.

(2) Malî raporlar, standartlara uygun olarak bütünlük, güvenilirlik, kullanışlılık, geçerlilik ve ulaşılabilirlik ilkeleri çerçevesinde; yetkili, bağımsız ve uzman personel tarafından muhasebe kayıtlarındaki verilere dayanılarak ve istatistiksel yöntemler kullanılarak hazırlanır. Dipnotların ve açıklamaların, belirli bir olayın veya işlemin esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşunun malî durumu ve faaliyetleri üzerindeki etkisinin değerlendirilmesinde yetersiz kalması hâlinde ilave açıklamalara yer verilir.

Malî raporlamanın amaçları

(1) Malî raporlar genel olarak kaynakların dağıtımı, malî politikaların etkileri ve ileriye yönelik politika oluşturulması ve karar verilmesinde kullanıcılara esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşunun malî durumu, performansı ve nakit akımları hakkında kapsamlı bilgi sağlar.

(2) Malî tablolar;

a) Kaynakların dağılımı ve kullanımı,

b) Esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşlarının faaliyetlerinin nasıl finanse edildiği ve nakit ihtiyacının nasıl karşılandığı,

c) Esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşlarının faaliyetlerini finanse edebilme ve sorumluluklarını ve taahhütlerini yerine getirebilme yeteneğinin değerlendirilmesi,

ç) Esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşlarının malî durumu ve malî durumundaki değişiklikler,

d) Esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşlarının performansının, etkinliğinin ve başarısının değerlendirilmesi,

e) Esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşlarının kendilerine sağlanan kaynakları bütçelerine uygun ve yasal şekilde kullanıp kullanmadıkları, hakkında bilgi sağlayarak, malî işlemlerde saydamlık ve hesap verilebilirliğin ortaya konulmasını sağlar.

(3) Malî tablolar, bu amaçların gerçekleştirilebilmesi için; varlıklar, yükümlülükler, öz kaynaklar, gelirler, giderler ve nakit akımları hakkında bilgi sağlar. Malî tabloların, kullanıcıların karşılaştırma yapabilmelerini mümkün kılmak için en az tahmini bütçe verileri ile bir önceki yılın verilerini de içermeleri ve herkes tarafından anlaşılmalarını sağlayacak şekilde ve açıklamaları ile birlikte hazırlanması esastır.

Malî tabloların hazırlanmasından sorumlu olanlar

(1) Esnaf ve sanatkârlar meslek kuruluşlarının malî raporları ve tabloları esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşunun muhasebe işlerinden sorumlu birimleri tarafından belirlenen standartlara uygun olarak hazırlanır ve yönetim kurulunun onayını müteakip bütçe yılını takip eden yılın şubat ayı sonuna kadar bağlı bulunulan üst kuruluşlara gönderilir.

Malî tabloların birleştirilmesi

(1) Esnaf ve sanatkârlar meslek kuruluşları, eğitim bütçesi ve meslek eğitimi fonu için esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşu hesaplarından bağımsız muhasebe defteri tutmaları durumunda eğitim hesapları ile ilgili malî raporlarını esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşunun malî raporları ile birleştirmek (konsolide etmek) zorundadırlar. Birleştirme sonucunda ortaya çıkan malî raporlar, kuruluş bütçesi ile eğitim bütçesi arasındaki işlemlerden kaynaklanan karşılıklı borç ve alacak doğuran işlemler arındırıldıktan sonra ilgili esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşunun malî durumunu gösterir. Birleştirme kapsamına iktisadi işletmelerin, iştiraklerin ve diğer iktisadi kuruluşların dâhil edilmesi zorunludur.

Düzenlenecek temel malî raporlar

(1) Esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşlarında aşağıda sayılan malî raporlar hazırlanır ve ilgililerin bilgisine sunulur.

a) Mizan cetveli

b) Bilanço

c) Gelir tablosu

(2) Yukarıda belirtilen malî tabloların esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşları itibarıyla şekillerinin belirlenmesi, kaldırılması veya ihtiyaç duyulması hâlinde yeni malî tabloların oluşturulmasına Türkiye Esnaf ve Sanatkârları Konfederasyonu Yönetim Kurulu yetkilidir.

Mizan cetveli

(1) Bu cetvel, yevmiye defteri ile yardımcı defterlerden yararlanılarak ayrıntılı olarak ve ana hesap bazında her ayın sonu itibarıyla düzenlenir. Cetvelde; her hesabın borç ve alacak sütunlarındaki tutarların, yevmiye ve yardımcı defterlerdeki borç ve alacak toplamlarına ve borç sütunu toplamı ile alacak sütunu toplamının birbirine, eşit olması gerekir. Mizan cetveli, her ay sonunda çıkarılır.

(2) Dönem sonu işlemleri yapılmadan önce elde edilen mizana geçici mizan denir. Dönem sonu işlemleri yapılmadan önce muhasebe biriminde bir geçici mizan çıkarılır ve bunu takiben dönem sonu işlemleri yapılır. Dönem sonu işlemleri tamamlandıktan sonra kesin mizan düzenlenir. Kesin mizanda 6 ve 7 kod numarası ile başlayan gelir ve gider hesapları bakiye vermez.

Bilanço

(1) Bilanço, esnaf ve sanatkârlar meslek kuruluşlarının belli bir tarihteki varlıklarını, yükümlülüklerini ve öz kaynaklarını gösteren tablodur. Kesin mizanda yer alan hesapların borç kalanları bilançonun varlık hesaplarını, alacak kalanları da bilançonun yükümlülük hesaplarını ifade eder. Varlık ve yükümlülükleri düzenleyici hesaplar bulundukları grupta eksi değer olarak gösterilir. Bilançolar faaliyet dönemlerinin sonunda bu Yönetmelikte belirtilen ilkelere uygun olarak hazırlanır ve genel kurul ile diğer ilgililerin bilgisine sunulur.

Gelir tablosu

(1) Gelir tablosu, esnaf ve sanatkârlar meslek kuruluşlarının faaliyetlerini yürütürken elde ettiği gelirleri, yaptığı giderleri, malî ve malî olmayan varlıkların yönetimi ile yükümlülüklerine ilişkin işlemlerinden kaynaklanan gelir ve giderleri gösteren ve bunlar hakkında detaylı bilgi sağlayan malî rapordur. Bütün gelir ve giderler, tahakkuk tarihleri itibarıyla kayda alınır ve tahakkuk ettikleri dönemin gelir tablosunda gösterilir. Gelir tabloları faaliyet dönemlerinin sonunda bu Yönetmelikte belirtilen ilkelere uygun olarak hazırlanır ve genel kurul ile diğer ilgililerin bilgisine sunulur.

Raporlama süreleri

(1) Malî raporlar; bu raporlarda yer alan bilgiler, gelecekteki olaylar ve sonuçları hakkında tahminlerin oluşturulması, doğrulanması veya değiştirilmesine olanak sağlayacak şekilde ihtiyaca göre aylık, üç aylık ve yıllık olarak hazırlanır.

(2) Bilanço ve gelir tabloları hesap dönemini izleyen yılın şubat ayı sonuna kadar; odalar tarafından bağlı bulunulan birlik ve federasyonlara, birlik ve federasyonlar tarafından ise Konfederasyona gönderilir.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Muhasebe Politikaları

Muhasebe politikalarındaki değişiklikler

(1) Muhasebe politikaları, dönemden döneme tutarlı bir şekilde uygulanır ve sadece düzenlemelerin gerektirmesi veya değişikliğin, işlemlerin ve olayların daha sağlıklı bir şekilde sunulmasını sağlayacak olması hâllerinde değiştirilir.

(2) Muhasebenin uygulanmasına ilişkin ilkeler, esaslar, kurallar ve raporlamaya ilişkin yeni politikalar uygulamaya konulacağı zaman, bunlar önceden uygulayıcılara ve kullanıcılara duyurulur ve değişikliklerin mevcut muhasebe politikaları ve raporlarını nasıl etkileyeceği açıklanır.

(3) Bu Yönetmelik kapsamında muhasebe politikalarındaki değişiklikler Konfederasyonca duyurulur.

Muhasebe standartlarının uyarlanması

(1) Geliştirilen bir muhasebe standardı ilk defa uygulanacak veya mevcut bir standart değiştirilerek uygulanacaksa; bunların ne zaman uygulamaya konulacağı, gerekli hazırlıkların yapılabilmesi için Konfederasyon tarafından önceden duyurulur ve gerekli görülmesi hâlinde bir geçiş dönemi belirlenir.

BEŞİNCİ BÖLÜM

Çerçeve Hesap Planı

Detaylı hesap planlarının hazırlanması ve uygulaması

(1) Uygulanacak muhasebe planları 25 inci ve 26 ncı maddede belirtilen çerçeveye uygun olarak, muhasebe birliğinin sağlanabilmesi için, Konfederasyon tarafından hazırlanır.

Hesap planlarının genel yapısı

(1) Muhasebe planı bilanço hesapları, faaliyet hesapları ve nazım hesaplar ana bölümlerine ayrılır. Bilanço hesapları bölümü 1’den 5’e kadar olan ana hesap gruplarından; faaliyet hesapları bölümü 6 ve 7 numaralı ana hesap gruplarından; nazım hesaplar bölümü de 9 numaralı ana hesap grubundan oluşur. 8 numaralı grup iç ihtiyaçlarda kullanılmak üzere boş bırakılmıştır. Bölümler aşağıda gösterildiği gibi isimlendirilir.

a) 1 Dönen Varlıklar,

b) 2 Duran Varlıklar,

c) 3 Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar,

ç) 4 Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar,

d) 5 Öz kaynaklar,

e) 6 Gelirler,

f) 7 Giderler,

g) 9 Nazım Hesaplar.

(2) Ana hesap gruplarından 1-5 numaralı bölüm bilanço hesapları olup kendi içinde aşağıdaki maddelerde gösterildiği gibi hesap gruplarına ayrılır ve her bir hesap grubunu ilgilendiren işlemler ait oldukları hesap grubu içinde açılacak ilgili bilanço hesaplarına kaydedilir. Her bilanço hesabı ayrıca ihtiyaca göre yeteri kadar alt hesaplara ayrılabilir.

(3) Faaliyet hesaplarının alt hesaplara ayrılması, gelir ve giderlerin fonksiyonel ve bütçe ayrımına uygun olarak bu Yönetmeliğin ilgili maddelerinde belirtilen bilgileri verecek şekilde yapılır.

(4) Nazım hesaplar kurumların iç ihtiyaçlarına göre sınıflandırılır. Bu bölümde kurumlar için ileride yükümlülük doğurması muhtemel taahhütler ve garantiler özel olarak takip edilir ve ilgili malî raporların dipnotlarında bunlarla ilgili gerekli ve yeterli açıklamalar yapılır.

Hesap grupları

(1) Esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşları hesap grupları aşağıda gösterildiği gibidir.

a) 1- DÖNEN VARLIKLAR

10- HAZIR DEĞERLER

11- MENKUL KIYMETLER

12- TİCARİ ALACAKLAR

13- DİĞER ALACAKLAR

14-

15- STOKLAR

16-

17- YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM MALİYETLERİ

18- GELECEK AYLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI

19- DİĞER DÖNEN VARLIKLAR

b) 2- DURAN VARLIKLAR

20-

21-

22- TİCARİ ALACAKLAR

23- DİĞER ALACAKLAR

24- MALİ DURAN VARLIKLAR

25- MADDİ DURAN VARLIKLAR

26- MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR

27- ÖZEL TÜKENMEYE TABİ VARLIKLAR

28-GELECEK YILLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI

29-DİĞER DURAN VARLIKLAR

c) 3- KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR

30- MALİ BORÇLAR

31-

32- TİCARİ BORÇLAR

33- DİĞER BORÇLAR

34- ALINAN AVANSLAR

35- YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM HAKEDİŞLERİ

36- ÖDENECEK VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER

37- BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI

38- GELECEK AYLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI

39- DİĞER KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR

ç) 4- UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR

40- MALİ BORÇLAR

41-

42- TİCARİ BORÇLAR

43- DİĞER BORÇLAR

44- ALINAN AVANSLAR

45-

46-

47- BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI

48-GELECEK YILLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI

49- DİĞER UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR

d) 5- ÖZKAYNAKLAR

50- ÖDENMİŞ SERMAYE

51-

52- SERMAYE YEDEKLERİ

53-

54- KÂR YEDEKLERİ

55-

56-

57- GEÇMİŞ YILLAR KÂRLARI

58- GEÇMİŞ YILLAR ZARARLARI

59- DÖNEM NET KRI (ZARARI)

e) 6- GELİR TABLOSU HESAPLARI

60- BRÜT SATIŞLAR

61- SATIŞ İNDİRİMLERİ (-)

62- SATIŞLARIN MALİYETİ (-)

63- FAALİYET GİDERLERİ (-)

64- DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GELİR VE KÂRLAR

65- DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR (-)

66- FİNANSMAN GİDERLERİ (-)

67- OLAĞANDIŞI GELİR VE KÂRLAR

68- OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR (-)

69- DÖNEM NET KÂRI (ZARARI)

f) 7- MALİYET HESAPLARI

1) 7/A SEÇENEĞİ

70- MALİYET MUHASEBESİ BAĞLANTI HESAPLARI

71- DİREKT İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ

72- DİREKT İŞÇİLİK GİDERLERİ

73- GENEL ÜRETİM GİDERLERİ

74- HİZMET ÜRETİM MALİYETİ

75- ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ

76- PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ

77- GENEL YÖNETİM GİDERLERİ

78- FİNANSMAN GİDERLERİ

2) 7/B SEÇENEĞİ

79- GİDER ÇEŞİTLERİ

790- İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ

791- İŞÇİ ÜCRET VE GİDERLERİ

792- MEMUR ÜCRET VE GİDERLERİ

793- DIŞARIDAN SAĞLANAN FAYDA VE HİZMETLER

794- ÇEŞİTLİ GİDERLER

795- VERGİ RESİM VE HARÇLAR

796- AMORTİSMANLAR VE TÜKENME PAYLARI

797- FİNANSMAN GİDERLERİ

798- GİDER ÇEŞİTLERİ YANSITMA HESAPLARI

799- ÜRETİM MAALİYET HESABI

g) 8- SERBEST

ğ) 9- NAZIM HESAPLAR

90-

91-

92-

93-

94-

95-

96-

97-

98-

99-

Hesapların detayı

(1) Hesap planları üç haneli bilanço, bütçe ve faaliyet tablosu hesapları ile nazım hesaplara ve bunlar da raporlama ve kurumların ihtiyaçlarına uygun olarak alt hesaplara ayrılır. İstatistiksel amaçlı ayrıntılı bilgiler elde etmeye ve rapor hazırlamaya ihtiyaç duyulduğunda, kullanılacak hesaplar ve bunların nasıl alt hesaplara ayrılacağı Konfederasyonca ayrıca belirlenir. Hesap gruplarına ve bilanço hesaplarına ilişkin açıklamalar aşağıdaki maddelerde yapılmıştır.

Dönen varlıklar

(1) Bu ana hesap grubu, nakit olarak veznede veya bankada tutulan değerler ile normal koşullarda en fazla bir yıl veya faaliyet dönemi içinde paraya çevrilmesi, tüketilmesi veya tahsil edilmesi öngörülen varlık ve alacak unsurlarını kapsar.

(2) Dönen varlıklar; hazır değerler, menkul kıymet ve varlıklar, alacaklar, stoklar, cari hesaplar ve değer hareketleri, iş ve personel avansları, gelecek aylara ait giderler ve gelir tahakkukları ile diğer dönen varlıklar şeklinde bölümlenir.

Duran varlıklar

(1) Bu ana hesap grubu, bir yıldan veya normal faaliyet döneminden daha uzun sürelerle kullanılmak amacıyla edinilen ve bir yılda paraya çevrilmesi veya tüketilmesi öngörülmeyen varlık unsurlarını kapsar.

(2) Duran varlıklar; menkul varlıklar, alacaklar, malî duran varlıklar, maddi duran varlıklar ve maddi olmayan duran varlıklar, özel tükenmeye tabi varlıklar, gelecek yıllara ait giderler ve gelir tahakkukları ve diğer duran varlıklar şeklinde bölümlenir.

Kısa vadeli yabancı kaynaklar

(1) Bu ana hesap grubu, bir yıl içinde geri ödenmesi gereken yabancı kaynakları kapsar.

(2) Kısa vadeli yabancı kaynaklar; borçlar, emanet yabancı kaynaklar, alınan avanslar, cari hesaplar ve değer hareketleri, ödenecek vergi ve yükümlülükler, gelecek aylara ait gelirler ve gider tahakkukları ile diğer kısa vadeli yabancı kaynaklar şeklinde bölümlenir.

Uzun vadeli yabancı kaynaklar

(1) Bu ana hesap grubu, bir yıldan uzun vadeli yabancı kaynakları kapsar.

(2) Uzun vadeli yabancı kaynaklar, borçlar, alınan avanslar, borç ve gider karşılıkları, gelecek yıllara ait gelirler ve gider tahakkukları ile diğer uzun vadeli yabancı kaynaklar şeklinde bölümlenir.

Öz kaynaklar

(1) Bu hesap grubu, bilançonun aktifinde kayıtlı maddi ve maddi olmayan duran varlıkların yeniden değerlemesinden oluşan değer artışları geçmiş yıllar faaliyet sonuçları ve dönem faaliyet sonucu hesap gruplarından oluşur.

Gelirler

(1) Faaliyet dönemine ilişkin olarak ortaya çıkan her türlü gelir, fonksiyonlarına uygun olarak bu hesap grubunda izlenir.

Giderler

(1) Faaliyet dönemine ilişkin olarak ortaya çıkan her türlü gider, fonksiyonlarına uygun olarak bu hesap grubundaki giderler hesabına kaydedilir.

Nazım hesaplar

(1) Bu ana hesap grubu, varlık, kaynak, gelir ve gider hesaplarının dışında, muhasebenin sadece bilgi verme görevi yüklediği işlemler, muhasebe disiplini altında toplanması istenen işlemleri ile gelecekte doğması muhtemel hak ve yükümlülükleri kapsar. İleride yükümlülük doğurabilecek işlemler ile kamu idarelerinin her türlü garantileri ve taahhütleri bu grupta açılacak hesaplara kaydedilir ve raporlanır. Kuruluşlar yönetim ve bilgi ihtiyaçlarına göre kendi nazım hesaplarını oluşturur.

ALTINCI BÖLÜM

Muhasebe Dönemi ve Dönem Sonu İşlemleri

Muhasebe dönemi

(1) Bu Yönetmeliğe tabi esnaf ve sanatkârlar meslek kuruluşlarının muhasebe dönemi takvim yılıdır. Takvim yılı, ocak ayının birinci günü başlar ve aralık ayının son günü biter.

Dönem sonu işlemleri

(1) Geçici mizanın çıkarılmasının ardından, yeniden değerlemeye tabi tutulacak varlıklar, yükümlülükler ile taahhüt ve garantilerin değerlemeye tabi tutulması; amortismana tabi varlıklar için amortisman hesaplanması; muhasebe birimlerinin kontrolü altındaki varlıkların sayılması ve gerekli tutanakların düzenlenmesi; gelir ve gider hesaplarının faaliyet sonuçları hesapları ile karşılaştırılıp faaliyet sonucunun belirlenmesi gibi işlemler dönem sonu işlemleridir.

(2) Her muhasebe döneminin sonunda muhasebe birimlerinin yöneticileri dönem sonu işlemlerini tamamlayıp, bilançoya ve yeni muhasebe döneminin açılış kayıtlarına esas olacak kesin mizanı düzenler.

Muhasebe döneminin kapatılması

(1) Her muhasebe döneminin sonunda, muhasebe birimlerinin yöneticileri, o muhasebe dönemine ait işlemlerin dönem sonu işlemlerini yaparak yeni muhasebe döneminin açılış kaydına esas alınacak kesin mizanı çıkarır. Faaliyet hesaplarında kayıtlı gelir ve giderler dönem faaliyet sonucu hesabı ile karşılaştırılarak faaliyet sonucu tespit edilir. Faaliyet sonucu da öz kaynaklar hesap grubundaki ilgili hesaba aktarılarak faaliyet hesapları kapatılır. Hazırlanan kesin mizanda borç ve alacak kalanı veren hesaplar yeni muhasebe döneminin açılış kaydına esas teşkil eder.

Yönetim dönemi

(1) Yönetim dönemi, bir muhasebe döneminin başından sonuna kadar yapılan bütün işlemler ile muhasebe dönemi geçtikten sonra yapılan işlemleri kapsar. Muhasebe birimlerinin yöneticileri yönetim dönemi hesaplarını belirlenen süreler içinde hazırlayıp ilgili yerlere gönderirler ve/veya istenildiğinde teslim edilmek üzere hazır bulundururlar. Muhasebe dönemi içinde görev yeri değiştirilen veya görevden alınan muhasebe birimlerinin yöneticileri görev dönemlerine ait işlemlere ilişkin hesaplarını yerine gelenlere devreder. Bu durumda yönetim dönemi hesabının çıkarılması, ilgili yerlere gönderilmesi veya istenildiğinde teslim edilmesinden devir alan yöneticiler sorumludur.

YEDİNCİ BÖLÜM

Muhasebe Standartları, Kuralları ve Uygulanması

Muhasebe standartlarının oluşturulması

(1) Bu Yönetmeliğin diğer maddelerinde belirtilen muhasebe standartları ve kurallarındaki değişiklikler ve iyileştirmeler de dâhil bu konudaki gelişmeler Konfederasyonca izlenir ve uyarlanarak duyurulur.

Yabancı para birimlerindeki değişmelerin etkileri

(1) Yabancı para cinsinden yapılan işlemler ve faaliyetler ulusal para birimi cinsinden kaydedilir. Ulusal para dışında yabancı bir para cinsinden raporlama yapılması hâlinde yabancı paranın cinsi ve neden yabancı para cinsinden raporlama yapıldığının dip notlarda belirtilmesi gerekir. Yabancı para cinsinden yapılan bir işlem ve faaliyet o tarihteki kur üzerinden kaydedilir. Yabancı paralar ve yabancı para cinsinden izlenen varlıklar ve yükümlülükler raporlama tarihinde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru üzerinden değerlemeye tabi tutulurlar ve değerleme günündeki kur üzerinden muhasebe kayıtlarında gösterilir.

Yabancı para cinsinden yapılan işlemler ve kur değişiklikleri

(1) Yabancı para cinsinden yapılan işlemler, fiyatı yabancı para cinsinden belirlenen mal ve hizmetlerin alım ve satımları, yabancı para cinsinden borç temin edilmesi ve borç verilmesi, yabancı para birimine dayalı bir anlaşmaya taraf olunması veya yabancı para cinsinden bir varlığın elde edilmesi veya elden çıkarılması veya döviz cinsinden bir yükümlülüğün oluşması veya yerine getirilmesi gibi işlemlerdir.

(2) Yabancı para cinsinden gerçekleştirilen işlemler, muhasebe kayıtlarına işlem tarihindeki kur üzerinden, raporlara ise değerleme günündeki kur üzerinden yansıtılır.

(3) Yabancı para cinsinden yapılan bir işlemden kaynaklanan parasal bir kalemin ilk kayda alındığı gün ile değerleme günü ya da ödeme günü veya tahsilat yoluyla kayıtlardan çıkarıldığı gün arasındaki kurlarda değişme olduğunda ortaya çıkan kur farkları oluştukları dönemlerde gelir, gider veya emanet olarak kaydedilir.

(4) Dönem net fazla veya açığının ne kadarının kur farklarından kaynaklandığı ve kur farklılıklarının raporlara etkileri raporların dip notlarında belirtilir.

Borçlanma ve borçlanma maliyetleri

(1) Borçlar muhasebe sistemi içinde izlenir. Borçlanma maliyetleri ilgili oldukları dönemde gider olarak kaydedilir. Borçlanma direkt olarak bir varlığın satın alınması karşılığı yapılıyorsa, bu durumda da, borçlanma maliyetleri ilgili olduğu döneme gider olarak kaydedilir. Eğer borçlanma sureti ile alınan varlığın bedeli düzenli taksitler hâlinde ödenecek ise tahakkuk ettirilen faizler ilgili döneme faiz gideri olarak kaydedilir. Bu hâlde alınan varlık taksit faizlerinden arındırılmış olarak kayda alınma tarihindeki gerçek mal oluş değeri ile kaydedilir.

(2) Borç sözleşmelerinde yapılan değişiklikler, borçların vadelerinin değiştirilmesi, başka bir alacaklıya devir gibi değişikliklerin ekonomik sonuçları da kaydedilir. Borçlara ilişkin yükümlülüğün, alacaklıların alacağından vazgeçmesi gibi tek yanlı tasarruflarla ortadan kalkmasına veya azalmasına neden olan işlemlerden kaynaklanan kazanç ve kayıplar hesaplara yansıtılır.

(3) Borçlanma araçlarının elde edilmesi veya elden çıkarılması için yapılan her türlü ücret, komisyon, servis ücreti, vergi ve benzeri giderler borç hesaplarıyla ilişkilendirilmeksizin gider olarak kaydedilir.

Faiz giderleri ve faiz gelirleri

(1) Esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşlarının malî ve diğer kuruluşlardan yaptıkları borçlanmalar dolayısıyla tahakkuk eden faizler ilgili oldukları dönemlere gider yazılır. Esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşlarının malî ve diğer kuruluşlara verecekleri borçlar dolayısıyla tahakkuk eden faiz gelirleri ilgili oldukları dönemlere gelir kaydedilir.

Maddi yardımlar

(1) Maddi yardımlar bu yardımdan yararlanan kişi veya kuruluşlar gösterilecek şekilde faaliyet hesapları içinde bu amaçla oluşturulacak hesaplara kaydedilir ve raporlanır.

Sosyal yardımlar ve burslar

(1) Kamu yararına hizmet eden kuruluşlara ve personele yapılan sosyal yardımlar ile öğrenci okutulması suretiyle sağlanan burslar faaliyet hesapları içinde bu amaçla oluşturulacak hesaplara kaydedilir ve raporlanır.

Mübadele işlemlerinden sağlanan gelirler

(1) Malların takas yoluyla satışı, karşılık olarak hizmet gördürülmesi ve başka kuruluşlara ait varlıkların kullanımı gibi faaliyet ve işlemlerden sağlanan gelirler işlem günündeki rayiç değerleri ile kaydedilir. Bu işlemler sırasında mübadeleye konu mal ve hizmetler arasında para ile ölçülebilen farklılıklardan doğan kazanç ve kayıplar da işlem günündeki rayiç değerleri ile kaydedilir.

İç imkanlarla yaratılan varlıklar

(1) Esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşlarının bizzat kendi imkanları ile ürettikleri ve ekonomik bakımdan değer ifade eden varlıklar ve bunların üretimi için yapılan giderler işlem tarihindeki maliyet bedeli üzerinden ilgili varlık ve gider hesaplarına kaydedilir.

Yatırım amaçlı varlık edinimleri

(1) Kira veya gelir elde etmek amacıyla edinilen ve kısa dönemde satış veya diğer işlemlere konu edilmesi düşünülmeyen yatırım amaçlı varlıklar maliyet bedeli ile kaydedilir.

Malî varlıklar ve sınıflandırılması

(1) Malî varlıklar kasadaki nakit, banka hesaplarındaki mevcutlar, verilen borçlardan dolayı alacaklar, senet, tahvil ve benzeri menkul varlıklar, malî türevler, bir sözleşmeden doğan alacağı ifade eden haklar ve hesaplarda kayıtlı alacaklar gibi maddi varlıkların dışındaki her türlü değerleri kapsar. Malî varlıklar kaynaklarına ve türlerine göre sınıflara ayrılarak kaydedilir ve raporlanır.

Malî olmayan varlıklar ve sınıflandırılması

(1) Malî olmayan varlıklar, bir üretim süreci sonunda ortaya çıkan ve zaman içinde tekrarlanarak bir yıldan fazla kullanılabilen binalar ve yapılar, makine ve ekipman ve diğer maddi duran varlıkları kapsayan maddi duran varlıkları; üretim veya yönetim hizmetlerinde kullanılmak veya satış amacıyla edinilen stoklar ile madde ve malzemeler, üretim aşamasında olan veya üretim aşamaları tamamlanmış ve satış veya tüketilmek üzere elde bulundurulan mallar gibi diğer varlıkları kapsayan stok hesaplarını; değerli taşlar ve metaller, sanat eserleri, antikalar ve mücevherat gibi öncelikli amaç üretim sürecinde kullanılmak veya tüketilmek olmayan taşınır varlıkları; arsa, arazi, yer altı varlıkları, diğer doğal olarak ortaya çıkan varlıklar ile patent, yazılım ve şerefiye gibi hakları kapsayan üretilmemiş maddi olmayan varlıklardır.

(2) Stoklar maliyet bedeli ile ilgili stok hesaplarına kaydedilirler. Kullanıldıklarında veya tüketildiklerinde gider hesabına, satıldıklarında ise ilgili varlık hesaplarına kaydedilerek stok hesaplarından düşülür. Maliyet bedeli stokların depolanacağı yere getirilmesi için yapılan bütün giderleri kapsar. Stoklar, değerli taşlar ve metaller, sanat eserleri ve antikalar gibi taşınır varlıklar ve üretilmemiş maddi olmayan varlıklar rayiç değerleri ile değerlenir ve raporlanır.

(3) Malî olmayan varlıklar, maddi duran varlıklar, stoklar, taşınır değerli varlıklar ve üretim dışı elde edilen varlıklar olarak sınıflandırılır. Maddi duran varlıklar, hizmet binası konut, konut dışı yapılar gibi binalar ve yapıları; stoklar, madde ve malzemeler, üretim sürecindeki mallar, mamul mallar, satış amacıyla alınan mallar gibi diğer stokları; taşınır değerli varlıklar, öncelikli amaç olarak üretim sürecinde veya tüketim için kullanılmak üzere elde edilmeyen ve stok değer olarak elde bulundurulan değerli taşlar ve metaller, antikalar ve mücevherat gibi varlıkları; üretim dışı elde edilen varlıklar, arsa ve araziler, petrol, doğal gaz ve kömür gibi yeraltı rezervleri ile patent, kiralama, satın alınan şerefiye gibi maddi olmayan üretilmemiş duran varlıkları kapsar.